|
Radyasyon terapisi (Radyoterapi) yüksek enerjili ışımaların kullanılması ile
kanser hücrelerinin bölünmesinin ve çoğalmasının önlenmesi işlemidir.
Radyoterapi genellikle ameliyat sonrasında yapılır, ve ameliyat bölgesi
civarında göğüste, göğüs duvarında ve kol altında kalmış olabilecek kanser
hücrelerini öldürmeyi amaçlar. Çok seyrek olmakla birlikte, zaman zaman
radyoterapi ameliyatlar öncesinde tümörün boyutunu küçültmek amacı ile de
kullanılır.
Cerrahi müdahale tiplerinden birisi “breast-conserving therapy (BCT)” olup,
bu yöntemde memenin tümü değil de yalnızca tümör ve çevresindeki doku temiz
sınır (clear margin) elde edilecek genişlikte çıkartılır. BCT’nin ardından
en azından 6 veya 7 haftalık radyoterapi uygulanır. Radyasyon tedavisine
ameliyatlı bölgenin iyileşmesine zaman tanımak amacıyla genelde ameliyattan
1 ay sonra uygulanmaya başlanır. Radyoterapi ayrıca tüm memenin (mastectomy)
alındığı durumlarda veya ileri derecedeki meme kanseri hastalarında tümörün
küçültülmesi amacıyla da uygulanabilir.
Radyoterapi çeşitleri:
 | External Beam Radiation |
| Internal Beam Radiation |
| Intra-Operative Radiation |
External Beam Radiation
Meme kanseri kadınlarda en yaygın uygulanan radyoterapi çeşidi “external
beam radiaton” dır. Bu uygulama biçiminde radyasyon harici bir kaynaktan
vücuttaki kanserli bölgeye uygulanır. Uzmanlar “external beam radiation”
uygulamasını tanı amaçlı röntgen çekimlerine benzetirler, aradaki fark
radyoterapinin daha uzun süreli ve yüksek dozlu oluşudur.
 Radyoterapiye
başlamadan önce doktor radyasyonun vücudun istenilen bölgesine
nişanlanlanabilmesi amacıyla doğru açıları tesbit edecek ölçümleri yapar ve
belirlenen noktalar mürekkeple hastanın cildine işaretlenir. Ameliyattan
sonra tedavilerinin bir bölümü olarak radyoterapi alacak olan hastalar
genelde en az altı hafta boyunca haftada beş gün hastanede yatmaya gerek
kalmaksızın ayakta tedavi alırlar. Her tedavi seansı genelde birkaç dakika
sürer; makina ayarlamalarıyla birlikte tüm seans 15 ile 30 dakika arası bir
zaman alır ve ağrısız bir tedavi yöntemidir. Radyasyonun verilmesine
başlanmadan evvel teknisyen odadan çıkar ve dışarıda iken içeriye
yerleştirimliş bir kamera aracılığı ile hastayı önündeki monitörden
gözlemler. Bunun yanısıra, “intercom” sistemi aracılığı ile hasta istediği
zaman teknisyen ile sesli iletişim kurabilir.
“External beam” tipli radyoterapinin yan etkileri hastadan hastaya değişir.
En yaygın yan etki aşırı yorgunluk olup, özellikle tedavinin son
haftalarında artabilir. Aşırı yorgunluk hali olan hastalar mümkün olduğunca
çok dinlenmelidirler. Radyoterapi esnasında birçok hasta normal iş
yaşamlarını ve aktivitelerini sürdürebilirken, bazı hastalar da tedavi
süreci tamamlanana dek iş ve aktivitelerini azaltmayı gerekli
görebilmektedirler.
Hastanın sol göğsünde, radyoterapi sonrası
oluşmuş güneş yanığı benzeri oluşumlar.
Radyoterapinin diğer yan etkileri; neutropenia (akyuvarlardaki ani düşüş),
memede şişme, memede ağırlık hissi, meme cildinde güneş yanığı benzeri
değişiklikler ve iştahsızlık olarak görülebilir. Bu yan etkiler genelde 6 ve
12 ay arasında yok olurlar. Radyoterapinin sonuna doğru meme cildi nemli bir
hal alabilir. Hastalar bol kıyafetler giyip, cildin daha çabuk
iyileşebilmesi için havayla mümkün olduğunca fazla temasının sağlanması
gerekir.
Radyasyon tedavisinin geçici yan etkileri:
| Aşırı yorgunluk |
| Neutropenia (akyuvarlarda azalma) |
| Meme şişkinliği veya hassasiyet |
| Memede ağırlık hissi |
| Meme cildinde güneş yanığı tipinde değişiklikler
|
| İştahsızlık |
Çoğu durumlarda radyoterapinin bitiminde daha biçimli ve
düzgün olmakla birlikte genel olarak memenin görünümünde ve duyularında bir
değişiklik olmaz. Ender durumlarda memenin boyutunda değişiklik olabilir.
Sıvı birikmesi (seroma) sonucu daha büyük olabilir veya dokulardaki
değişiklikler sonucu daha küçülebilir.Bazı kadınlar radyoterapi sonrası meme
cildini daha hassas olarak hissederken diğerleri de daha az hassas
hissetmektedirler. Koltuk altı (axillary) lenf nodlarına uygulanan
radyoterapi bazı kadınlarda lenf ödem (kolda kronik şişmeler)’e neden
olabilmektedir. Lenf nodlarına radyoterapi alan hastalar genelde lenf ödem’i
engelleyebilmek için kol egzersizi ve diğer aktivitelerle ilgili
eğitilirler. Hamile kadınlarda cenine gelebilecek olası zararlar nedeniyle
çoğu zaman radyoterapi almamaları önerilmektedir.
| Radyoterapi alan bölgenin güneş altında kalmasından
kaçının |
| Bol kıyafetler giyin, pamuk veya hava alan
kumaşları tercih edin |
| Sıcak su yerine ılık suyla banyo yapın |
| Sütyen giymeniz gerekiyorsa sıkı sütyenler
giymekten kaçının |
| Serin kompres uygulayabilirsiniz (soğuk kompres
veya buz cildinize ayrıca zarar verebilir) |
| Tedavi edilen bölgeye losyon veya pudra uygulanması
önerilmez |
| Radyoloji onkoloğunuz veya hemşireniz belirli
belirli kremlerin kullanılmasını onaylayabilir. |
|
Çoğunlukla radyasyon tedavisini etkileyebilecek veya ciddi yanıklara
sebep olabilecek (yağ benzeri) herhangi bir maddenin cilt üzerinde
olmaması gerekir. |
Hasta seanslar arasında (seans esnasında değil) cildi
rahatlatacak krem veya yağların kullanılması konusunda doktorlarıyla
konuşmalıdır.
Internal Radiation
“Brachytherapy” (veya internal radiation) deneme aşamasında olan bir yöntem
olup, meme kanseri hastalardaki uygulaması üzerindeki çalışmalar devam
etmektedir. Radyasyonun harici bir kaynaktan verilmesi yerine radyoaktif
maddeler doğrudan merkeze yakın meme dokusunun içine yerleştirilirler.
“Brachytherapy” yönteminde 10 ile 20 arası plastik kateter cerrahi müdahale
ile meme dokusunun içine tümörün yanına yerleştirilir. Bu kateterler
radyoaktif maddenin vücutta hedeflenen bölgeye verilmesine yardımcı olur.
Daha sonra teknisyenler radyoaktif madde içeren (Iridium-192) minik
çekirdekleri kateterlere verirler. Bir hafta boyunca dokuz yada daha fazla
sayıda olmak üzre, kataterler kısa bir süre için yüksek dozlu radyasyon
almak için "brachytherapy" cihazına bağlanırlar. Tedavilerin her biri
genelde 10 dakika sürer ve ağrısızdır. Çoğunlukla 1 hafta sonra tüpler
çıkartılır.
“Brachytherapy” meme kanseri hastalara uygulanan standart tedavi yöntemi
değildir. Ağız, serviks (rahim boynu) veya prostat gibi vücudun diğer
organlarındaki kanserli bölgelere uygulanır.
“Brachytherapy” nin olası avantajları:
| Tedavi süresini en az altı haftadan 1 haftaya
indirgenmesi |
| Sağlıklı meme dokusunun daha az zarar görmesi |
| Radyoterapinin kemoterapiden önce verilmesi
durumundaki hastalar, kemoterapiye başlama sürelerini kısaltmış olurlar |
|
Cilt üzerinde kızarıklık, isilik veya tahriş gibi daha az yan etki, |
Doktorlar “brachytherapy” nin meme kanseri hücrelerini
yok etme konusunda “external beam radiation” kadar etkili bir yöntem olup
olmadığı konusunda henüz emin değiller. “Brachytherapy” nin ne derece etkili
ve sağlıklı olduğunu değerlendirebilmek amacıyla birkaç klinik deneme halen
devam etmektedir. Yan etki olarak ise enfeksiyon ve memede şişkinlik
olabilmektedir. |
