|
 |
Embryonik yaşamın başlarında kabaca 3 hücre tabakası bulunur. Bu tabakalar
farklılaşarak değişik hücre ve doku gruplarını, sonunda da organları
oluştururlar. Bu tabakalara germ hücre tabakaları adı verilir. Germ
hücreleri kadınlarda yumurtalık, erkeklerde ise testislerde bulunur ve
yumurta ile sperm hücresinin yapımından sorumludur. Bu hücrelerden gelişen
tümörler pek çok değişik dokuyu barındırma yeteneğine sahiptirler. Genelde
baskın olan germ tabakası ektoderm adı verilen tabakadır. Bu tabakadan başta
deri ve deri ekleri olmak üzere değişik dokular gelişir. Bu nedenle
yumurtalıkta görülen iyi huylu germ hücre tümörleri "dermoid kist" olarak
adlandırılmaktadır.
Aslında bu adlandırma çok gerçekçi değildir, çünkü dermoid kist adı ile
anılan kitlenin içinde pek çok değişik doku bulunabilir. Bu kitle için doğru
ve günümüzde bilimsel çevrelerde kabul edilen ad "matür teratom"dur. Bunun
yanında aynı patolojiyi tanımlamak için kullanılan diğer terimler "matür
kistik teratom" ve "benign ovarian kistik teratoma"dır
Tarihçe
Dermoid kist terimi ilk kez 1831 yılında Leblanc tarafından kullanılmıştır.
Leblanc bir atın kafatası içinden çıkardığı bir tümörde saç ve deri eklerine
benzeyen elementler gördüğünde buna deri anlamına gelen dermis sözcüğünden
esinlenerek kist dermoid adını vermiştir. Teratom sözcüğünü ise ilk kez 1863
yılında Virchow, Yunanca canavar anlamına gelen teraton kelimesinden
esinlenerek türetmiştir. Günümüzde her iki sözcük de birbirinin yerine
kullanılmaktadır.
Terotomlar birden çok germ tabakasından köken alan ve yine birden fazla
hücre tipi içeren tümörlerdir. Nadiren sadece tek bir germ tabakasından
gelişmiş tümörler de olabilir. Teratomların iyi huylu ya da kötü huylu
(kanser) olması içerdikleri hücre türlerinin farklılaşma derecesine (matür-immatür)
bağlıdır. İmmatür teratomlar kötü huylu, matür teratomlar ise iyi huyludur.
Görülme sıklığı
Dermoid kist ya da matür teratom en fazla kuyruk sokumu bölgesinde (sakrokoksigeal
teratom) görülür. Olguların %57'si bu alandadır. %27'si ise gonadlarda yani
kadınlarda yumurtalık erkeklerde ise testistedir.
Sakrokoksigeal teratoma her 20.000-40.000 canlı doğumda bir rastlanılır.
Matür kistik teratom yani dermoid kist ise tüm over tümörlerinin %10-20'sini
oluşturur. En sık görülen germ hücreli over tümörü olmasının yanı sıra 20
yaşından genç kızlarda en sık karşılaşılan over tümörüdür.
Her yaşta görülebilmekle birlikte en sık üreme çağındaki kadınlarda görülür.
Genelde tek taraflı olmakla birlikte %8-15 olguda her iki yumurtalıkta da
dermoid kist bulunur
Yapısı
Dermoid kist bütün germ hücrelerinden parçalar taşıyabilir ancak genelde
baskın olan ektoderm tabakasıdır. Bu nedenle deri ve deri eklerine ait
kısımlar daha fazla görülür. Deride bulunan sebase salgı bezleri dermoid
kist içinde de bulunduğundan kist sıvısı koyu kıvamlı, sarı-kahverengi
renkli, yağlı, yoğun bir sıvıdır. Kist içinde çoğu zaman saç, kıl, diş,
kemik, kıkırdak, sinir gibi dokular bulunur.
 |
 |
|
Resimde içinde diş içeren bir dermoid
kistin röntgen filmindeki görüntüsü izlenmektedir. |
Dermoid kist içinde saç |
İçerisinde yoğun olarak tiroid dokusu içermesi durumunda kişide tiroid
hormonlarının aşırı salgılanması söz konusu olur. Bu durumda patolojiye
struma ovarii adı verilir ve hipertiroidi bulguları ortaya çıkar.
Boyutları çok değişkendir. Birkaç santimetreden yarım metreye kadar
değişebilir.
Kansere dönme olasılığı var mıdır?
Dermoid kistin kansere dönme olasılığı son derece düşüktür. Olguların
%1-2'sinde uzun dönemde kanserleşme görülebilir.
Klinik ve Tanı
 Dermoid
kist genelde belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan muayene, ultrason
incelemesi, radyolojik inceleme ya da ameliyatlar sırasında tesadüfen fark
edilir. Olguların yaklaşık %65'inde herhangi bir yakınma yoktur.
Belirti varlığında en sık karşılaşılan yakınma karın ağrısıdır. Bunun yanı
sıra karında şişkinlik ve anormal uterin kanama görülebilir. Daha nadir
karşılaşılan yakınmalar ise idrar ya da dışkılama problemleri ile sırt
ağrısıdır. Struma ovarii varlığında hipertiroidi ile ilgili yakınmalar
görülür.
Komplikasyonlar
Dermoid kist bazı komplikasyon risklerini de beraberinde taşır. Bunlar
torsiyon, rüptür, enfeksiyon ve kansere dönüşümdür.
Torsiyon:
Dermoid kistin en sık karşılaşılan ve en korkulan komplikasyonu
torsiyondur. İçeridiği dokular ve koyu kıvamlı sıvı nedeni ile ağır bir
kisttir. Bu ağırlık yumurtalığın kendi etrafında dönmesine yani torsiyonuna
neden olabilir. Torsiyon varlığında yumurtalığa giden kan akımı azalacağı ya
da kesileceği için bir süre sonra kangren meydana gelir. Torsiyonun klinik
bulgusu ağrıdır. Olay ilerledikçe ağrı artar. Bazen tam bir torsiyon olmaz
ve hafif ağrı ile birlikte kendini belli eder. Bir süre sonra yumurtalık
detorsiyone olarak normal konumuna döner ve ağrı kaybolabilir. Dermoid kist
varığında torsiyon görülme sıklığı %3.2-16 arasındadır. Kistin büyüklüğü
arttıkça torsiyon riski de artar.
Rüptür:
Dermoid kistin rüptüre olması yani patlaması kendiliğinden olabileceği
gibi torsiyona bağlı da gelişebilir ve %1-4 olguda karşılaşılır. Rüptür
aniden oluştuğunda genelde şok gelişir. İçerdiği yağlı sıvı ve diğer dokular
karın zarını irrite ederek tehlikeli bir durum olan kimyasal peritonite
neden olabilir. Bazen ise küçük bir rüptür alanından yavaş bir sızıntı olur.
Bu durum karın ağrısı ile beraber karın içinde şiddetli iltihap ve
yapışıklıklara yol açar.
Enfeksiyon:
Nadir görülen bir komplikasyondur ve olguların %1'inden daha
azında karşılaşılır.
Kansere dönüşüm:
Saf formunda matür kistik teratom iyi huylu bir tümördür. Ancak
%1-2 olguda immatür bileşenler de bulunabilir ve kansere dönişim söz konusu
olabilir. Böyle bir durumda 5 yıllık yaşam şansı %15-31 arasındadır.
Tedavi
 |
 Dermoid kistin
tedavisi cerrahidir. Fark edildiği anda çıkartılması uygun olur. |
|
Operasyon laparoskopik ya da açık ameliyat şeklinde yapılabilir. Ancak uygun
vakalarda laparoskopik yaklaşım tercih edilmelidir. |
|
Genelde üreme çağındaki kadınlarda görüldüğünden yumurtalık dokusunun
korunmasına özen gösterilmeli ve sadece kist çıkartılmalı, yumurtalık
alınmamalıdır. Operasyon sırasında kist rüptüre olursa karın boşluğu
dikkatlice temizlenmeli, karın içinde kist içeriğine ait materyal
kalmamasına büyük özen gösterilmelidir. Aksi taktirde kimyasal peritonit
ortaya çıkabilir. Bu açıdan dermoid kist operasyonları özel deneyim ve
dikkat gerektiren operasyonlardır. |
|
Alınan materyal mutlaka patolojik incelemeye gönderilmeli ve immatür
bileşenler olmadığı gösterilmelidir. |
|
Tek taraflı olgularda diğer yumurtalıkta herhangi bir kitle yoksa biopsi
almaya gerek yoktur. |
Dermoid kist %4 olguda tekrarlayabilir. |
|
